آغاز سخن

نامی كه بر این درسنامه نهاده‌ایم تصادفی نیست. آنچه در اختیار خوانندگان قرار می‌گیرد تنها صفحاتی از جنبش جهانی گسترده ی كمونیستی و كارگری است و نه تاریخ این جنبش ـ كه با تمام غناء خویش در یك كتاب نمی‌گنجد. انتخاب صفحاتی از تاریخ دشوار است. می‌باید ملاك و معیار علمی در كار باشد تا به آنچه كه هدفش گزینش است خدمت كند. ما متناسب با نیازمندی مبارزین انقلابی ایران در لحظه ی كنونی، صفحاتی را برگزیده‌ایم كه پیدایش و تكامل تاكتیك و استراتژی مبارزه ی انقلابی پرولتاریا را به‌طور فشرده‌ای در اختیار خوانندگان قرار دهد. بدین‌منظور صفحاتی از تاریخ مبارزه كه تحت نظر مستقیم ماركس، انگلس و لنین جریان داشته و همچنین صفحاتی از تاریخ كه بیانگر كوشش مشترك احزاب برادر و وحدت مشی جهانی كمونیست‌ها بوده و قانونمندی‌های عام مبارزه را می‌رساند بیشتر مورد توجه قرار داده‌ایم. از آنجا كه اولین انقلاب پیروزمند پرولتری در روسیه به وقوع پیوسته و اولین جامعه ی سوسیالیستی در اتحاد شوروی ساخته شده به تاریخ حزب كمونیست اتحاد شوروی نیز تا آنجا كه بیانگر قوانین عام انقلاب سوسیالیستی و ساختمان سوسیالیسم است پرداخته‌ایم و بسیاری از آثار ماركس، انگلس، لنین و اسناد برنامه‌ای جنبش كمونیستی را در متن حوادث به‌طور خلاصه بررسی و معرفی كرده‌ایم تا مطالعه و درك مضمون آنها در آینده آسانتر شود.

یكی از نكات عمده‌ایكه در تدوین درسنامه مد نظر بوده و به یك معنا علت وجودی آنست اینست كه تاكتیك مبارزه ی طبقاتی نیز علم است، جزئی است از ماركسیسم ـ لنینیسم، كاربرد آنست در مهم‌ترین عرصه ی فعالیت‌ اجتماعی. اگر این جانب از ماتریالیسم ماركسیستی در نظر گرفته نشود، این ماتریالیسم، همانگونه كه لنین خاطرنشان ساخته است: "نیمكاره، یك‌جانبه و مرده" خواهد بود.

یادآوری اهمیت موضوع بویژه در زمان ما و برای جنبش انقلابی ما زائد است. هر انقلابی آگاهی به‌چشم خود می‌بیند كه از عدم درك، پذیرش و كاربست خط مشی درست انقلابی چه زیان‌های بزرگی به انقلاب ما وارد آمده و تا چه پایه ضرورت دارد كه مبارزه ی انقلابی خود را بر بنیان سالمی از آموزش انقلابی بنا نهیم. ما می‌كوشیم در این درسنامه غنی‌ترین رویدادهای تاریخ جنبش را كه در تدوین خط مشی انقلابی طبقه ی كارگر نقشی ایفا كرده‌اند بررسی كنیم و نظر كلاسیك‌های ماركسیسم ـ لنینیسم را در هر مورد بیان كرده و برخورد عقاید آنان‌ را با انواع اندیشه‌ها و نظریات نادرست عرضه داریم و این واقعیت مسلم را تأكید كنیم كه پیروز شدن علم است. باید این علم را آموخت.

كسانی كه این درسنامه را با دقت مطالعه كنند به این واقعیت توجه خواهند كرد كه از اولین روز پیدایش ماركسیسم، در كنار آن نظریات شبه‌ماركسیستی "چپ" و راست پدید آمد و زمانی‌كه ماركسیسم اصیل از میان آتش نبردها به پیش تاخت، با اندیشه‌های نوین تكمیل و در عمل بارور شد: اردوگاه سوسیالیسم و جنبش جهانی كمونیستی را به‌وجود آورد و به جنبش‌های ملی رهائی‌بخش یاری رسانید، ماركسیسم "چپ" و راست سترون و نازا ماند و در هیچ زمانی و هیچ جائی جز خرابكاری و ویرانی محصولی به بار نیاورد. آنانی كه در سمت راست ماركسیسم ـ لنینیسم حركت كردند به لجنزار خیانت سوسیال دمكراسی رسیدند و آشكارا با محافل امپریالیستی سازش كردند و آنانیكه در سمت "چپ" ماركسیسم در حركت بودند با تمام جنجال گوش‌خراش خویش سرانجام از سنگر دشمن سر در آوردند. درسنامه ی ما از این حیث در عین حال وسیله ی معرفی دشمنان ماركسیسم ـ لنینیسم و جریاناتی نظیر آنارشیسم، تروتسكیسم، مائوئیسم و انواع نظریات سازشكارانه ی راست از پیشوایان انترناسیونال دوم تا به امروز است.

توصیه ی ما به دوستان جوانی كه این درسنامه یا هر درسنامه ی دیگر ماركسیستی را به‌دست می‌گیرند اینست كه به آموزش منظم ماركسیسم ـ لنینیسم همت گمارند. توجه داشته باشند كه این آموزش انقلابی علم تمام و كمالی است. آن‌را باید مانند هر علم دیگری از الفبا آغاز كرد، با  دقت و گام‌به‌گام آموخت و از هرگونه برخورد سهل‌انگارانه و سبكسرانه نسبت به احكام آن پرهیز كرد؛ وگرنه به جای دانش ماركسیستی ـ لنینیستی كه راهگشای كار انقلابی باشد، تكه پاره‌هائی از اندیشه‌های تحریف‌شده به‌دست خواهد آمد كه حجابی خواهد بود میان واقعیت متحرك و مغزهای منجمد.

****

صفحاتی از تاریخ جنبش كمونیستی و كارگری كه در اختیار خوانندگان است اگرچه به‌منظور ارائه ی اندیشه‌ها و احكام ماركسیسم ـ لنینیسم درباره ی تاكتیك مبارزه ی طبقاتی تدوین شده، شكل بیان تاریخی دارد، اندیشه‌ها و احكام مزبور را در متن حوادث بیان می‌كند، آمیخته با نقل وقایع است. حسن این طرز بیان اینست كه پیوند عمیق موجود میان ماركسیسم ـ لنینیسم و واقعیت متغیر و متحول جهان را نشان می‌دهد، ما را با پاسخ‌هائی كه كلاسیك‌های ماركسیست به پرسش‌هائی‌كه تاریخ در برابرشان گذاشته داده‌اند،‌آشنا می‌كند و نادرستی پاسخ‌های غیرماركسیستی را نیز برملا می‌سازد. اما این طرز بیان تاریخی شاید موجب پیدایش دو برخورد اشتباه‌آمیز باشد كه بجاست خوانندگان را از آن برحذر داریم.

اشتباه اول اینست كه برخی از خوانندگان تمام آنچه را كه گفته شده مربوط به گذشته و شرایط ویژه ی آن زمان بشمارند و نتوانند از میان حوادث قوانین عام تكامل را دریابند. طبیعی است كه ما در تدوین درسنامه كوشیده‌ایم وظیفه ی برجسته كردن و آموختن این قوانین را برعهده بگیریم و درسی را كه در هر تجربه ی تاریخی نهفته است آشكار كنیم. در واقع كار عمده ی درسنامه همین است. با اینحال آموختن از تجربه ی تاریخ سرانجام كار خود خوانندگان است. آنها هستند كه باید به وجود قانونمندی در تكامل انقلابی جهان معتقد باشند و برای دست یافتن به آن بكوشند. متأسفانه در زمان ما گروه‌هائی كه در لباس ماركسیسم ـ لنینیسم، ناسیونالیسم خرده بورژوائی و ارتجاعی را دامن می‌زنند، وجود چنین قانونمندی‌هائی را عملاً نفی می‌كنند، تجربه ی هر كشوری را مال خود آن كشور به قلم می‌دهند، آموختن از تجربه ی گردان‌های پیشاهنگ جنبش را مغایر "استقلال رأی" می‌شمارند، اشكالی از مبارزه را كه نادرستی آنها در تجربه ی احزاب برادر آشكار شده بكار می‌گیرند و چنین وانمود می‌سازند كه گویا در شرایط ویژه‌ای مشغول فعالیتند كه قوانین عام تكامل را در آن راهی نیست، غافل از اینكه علیرغم تنوع شرایط و ویژگی‌های زمان و مكان ـ كه حتماً باید درنظر گرفته شود ـ قوانین عام انقلاب در همه جا یكی است و پروسه ی انقلابی با همه ی تنوع در درون خویش وحدت دارد.

اشتباه دوم كه در آموزش تاریخ باید از آن برحذر بود الگوسازی و انطباق مكانیكی تجربه ی این یا آن گردان مبارز در شرایط و اوضاع و احوال متفاوت است. در این اشتباه برخلاف اشتباه قبلی قوانین عام تكامل است كه مطلق می‌شود، ویژگی‌های تظاهر این قوانین در شرایط ویژه فراموش می‌شود و قوانین خاصی كه در شرایط ویژه ی تاریخی حاكم بوده تا حد قوانین عام ارتقاء داده می‌شود. طبیعی است كه ما در تدوین درسنامه به این جانب مسئله نیز توجه داشته‌ایم و آنچه را كه ویژه ی شرایط خاص زمان و مكان است و چه‌بسا هرگز تكرار نخواهد شد، از آنچه عمومی و قابل تكرار است جدا كرده‌ایم. با این حال در این مورد نیز حرف آخر با خوانندگان است و امید است آنان از تاریخی كه در اختیارشان قرار می‌گیرد، همان نتایجی را بگیرند كه راه درست مبارزه را نشان می‌دهد.

****

تاریخ جنبش جهانی كارگری و كمونیستی به سه مرحله ی عمده تقسیم می‌شود: مرحله ی اول مربوط به دوران پیروزی و تحكیم مواضع سرمایه‌داری است كه فاصله ی زمانی از نیمه ی قرن هیجدهم تا كمون پاریس را در بر می‌گیرد. مرحله ی دوم مربوط به دوران گذار سرمایه‌داری به مرحله ی انحصاری ـ امپریالیستی است كه از كمون پاریس تا انقلاب اكتبر را دربر می‌گیرد و آغاز افول سرمایه‌داری است. مرحله ی سوم دوران بحران عمومی سرمایه‌داری، دوران گذار جهان از سرمایه‌داری به سوسیالیسم است كه از انقلاب كبیر سوسیالیستی اكتبر آغاز شده و هنوز ادامه دارد.

انتقاد عبارتست از شیوۀ كشف تضادهای درونی تكامل اجتماعی و پیدا كردن راه های رفع و حل این تضادها به قصد تسریع تكامل ، چنانكه می دانیم روند تكامل اجتماعی نبردی است مداوم میان نو و كهنه ، ترقی و ارتجاع .  در این نبرد مداوم ، نو همواره از كهنه " انتقاد " می كند ،  یعنی كهنه را نفی می كند تا خود را مستقر سازد . به این معنا –  كه معنای درست علمی است –  انتقاد جانبی است از روند دیالكتیكی نفی و نفی خود .

شاید کم تر موضوعی را بتوان یافت که در باره اش تا این اندازه در جریان 25 سال اخیر زندگی سیاسی ایران بحث و صحبت شده باشد . در این دوران ، این صحبت ها از جهات مختلف انجام گرفته و هنوز هم بازار این گپ زدن ها بسیار گرم است .

من کوشش می کنم که با ترسیم صادقانۀ آنچه بین حزب تودۀ ایران و دکتر مصدق گذشته است ، واقعیت را از زیر خروارها خس و خاشاک و زباله ، که بدخواهان و ناآگاهان بر روی آن ریخته اند ، خارج سازم .

سراسر تاریخ بشر را یک سلسله مبارزات متوالی دسته های عظیم افراد بشر که برای ادامۀ حیات خود تلاش می کنند تشکیل میدهد .این مبارزه در هر دوره متناسب با شرایط اجتماعی آن  زمان و تحت تأثیر عوامل مختلف موجود به صورت معینی تظاهر می کند  - گاه دستۀ کوچکی از غارتگران به نام های مختلف و شعار های گوناگون حاصل دسترنج توده های زحمتکش مولّد ثروت را به چپاول و یغما می بردند و گاه هم این توده های چپاول شده عاصی گشته با قیام های عظیم کوشش می نمایند دست غارتگران را کوتاه سازند .

اگر ما برای آشنایی به والقعیت جریان تکامل اجتماع بشری به تاریخ های کلاسیک مراجعه نمائیم در اغلب آن ها جز قصه گویی ها و مدیحه سرا ئیهای بی ارزش چیز دیگری نمی یابیم . علت آن است که کمتر تاریخ نویسان سعی کرده و یا توانسته اند جریان وقایع تاریخی را به طور صحیح تنظیم نمایند .

هدف اساسی ما مطالعة آنارشیسم معاصر و پایه های تئوریك آن و نفی نظریات كسانی مانند رایش ، فروم و ماركوزه است ، ولی برای آن كه خوانندگان " دنیا" از این مبحث اطلاعات بیشتری به دست آورند ، ناگزیریم با یك واپس نگری تاریخی به منابع نظریات تئوریك نئوآنارشیسم توجه كنیم . ما در بررسی كنونی نظری به عقاید فروید و كسانی كه از مكتب او برخاسته یا با مكتب او پیوند دارند ( مانند برویر ، فلیس ، آدلر ، یونگ ) می افكنیم ، زیرا این مكتب مبتنی بر روانكاوی ، هم در جامعه شناسی معاصر سرمایه داری نفوذ عمیق دارد و هم در پیدایش جریان های بعدی كه آن را در جامعه شناسی و روزنامه نگاری بورژوائی " چپ نو " نامیده اند ، تاثیر فراوان كرده است .